OLYMPUS DIGITAL CAMERA
|
Jean Bart, geboren op 21 oktober 1650, stamt af van een familie van kapersreders.
Op 12-jarigeleeftijd wordt hij scheepsjongen. Hij leert het vak op een kustwachtbrigantijn, een ervaring die hem in staat stelt de contouren van de Nederlandse, Schotse, Ierse, Engelse en Franse kusten uit het hoofd te leren.
Op 16-jarige leeftijd treedt hij in dienst bij de Nederlanders, die in die tijd bondgenoten van Frankrijk zijn, aan boord van « het mooiste schip van de Nederlandse marine », Les Sept Provinces
Op 23-jarige leeftijd, wanneer de oorlog tussen Frankrijk en Nederland uitbreekt, kiest Jean Bart zijn kamp : hij keert terug naar Duinkerke ! Vergezeld door zijn vriend Charles Keyser neemt hij het bevel over een kaperschip. Zijn moed wordt al snel opgemerkt door Colbert en Vauban en beloond door Lodewijk XIV zelf.
De kaper wordt kapitein !
Jean Bart verwerft faam dankzij een opmerkelijke ontsnapping en een onwankelbare moed !
Tijdens een tocht met kapitein Claude de Forbin begeleiden de twee kapers koopvaardijschepen en worden ze achtervolgd door Engelse schepen. Gewond worden ze naar een gevangenis in Plymouth in Engeland gebracht, begin juni 1689.
Het is een matroos die een vijl brengt om de tralies van hun cel door te zagen. De chirurgijn die hun wonden verzorgt, biedt zijn hulp aan en vraagt om hen naar Frankrijk te mogen vergezellen als tegenprestatie. Na elf dagen opgesloten te hebben gezeten, ontsnappen Bart en Forbin aan boord van een eenvoudige sloep, vergezeld door twee scheepsjongens en de chirurgijn. Het is Jean Bart die de riemen ter hand neemt en hij zal geen enkele pauze nemen tussen de Engelse kust en hun aankomst in Bretagne. Hun overtocht van 60 mijlen (ongeveer 290km) duurde minder dan achtenveertig uur.
De heldendaden van Jean Bart worden zelfs tot aan het hof van Versailles verteld !
Een hongersnood breekt uit in de jaren 1692 tot 1694, en wordt beschouwd als de dodelijkste van de 17e eeuw.
De nieuwe missie voor Jean Bart is om Frankrijk van voedsel te voorzien door 120 koopvaardijschepen van Noorwegen naar Duinkerke te escorteren.
Op 29 juni 1694 naderen de Franse schepen het eiland Texel. De troepen zien dat hun konvooi door de Nederlanders is buitgemaakt. Jean Bart roept de kapiteins aan boord bijeen om een strategie uit te stippelen en verklaart:
« We moeten vechten en de vloot heroveren of erbij blijven. »
De strategie van de kaper is om geen artillerie te gebruiken maar aan boord te gaan! Deze duurt slechts een dertigtal minuten maar is bloedig, de Fransen winnen.
De Nederlandse schout-bij-nacht raakt dodelijk gewond en verklaart voor hij sterft: « Mijn troost is dat ik door helden ben verslagen. ».
Balans: de Fransen hebben 16 doden en 50 gewonden tegenover meer dan 300 gewonden voor de Nederlanders.
De overwinning in de Slag bij Texel doet de prijs van tarwe dalen van 30 naar 3 livres tournois. Jean Bart heeft Frankrijk zojuist van de hongersnood gered.
Vitrail
Jean Bart overlijdt op 27 april 1702 thuis aan pleuritis, op tweeënvijftigjarige leeftijd.
Zoals de gewoonte het voorschrijft, zijn de straten van Duinkerke bedekt met stro van het huis van de overledene tot aan de Sint-Eligiuskerk. Zijn begrafenis is groots en de kanonnen bulderen. Vervolgens wordt hij aan de voet van het hoofdaltaar van de kerk begraven.
Zijn heengaan wordt door de hele natie betreurd, ze heeft zojuist een grote held verloren. Zelfs de Nederlanders en de Engelsen brengen hem een laatste eerbetoon voordat ze zich verheugen over het verlies van hun grootste vijand !
Het standbeeld van Jean Bart wordt op 7 september 1845 onthuld, het is het werk van de beeldhouwer David d’Angers en de Parijse gieterij Eck et Durand.
Jean Bart Mairiedk
Op acht meter hoogte, inclusief sokkel, stelt ze « Jean Bart voor die zijn schip verlaat, over het kanon van een vijandelijk schip stapt dat hij zojuist bij een enteractie heeft buitgemaakt en zich omdraait naar zijn matrozen om hen toe te spreken. »
Voor het eerst gezongen ter gelegenheid van de onthulling van zijn standbeeld in 1845 en opgedragen aan admiraal prins de Joinville, wordt zij uitgevoerd door tweehonderd zangers.
Ook vandaag nog wordt deze cantate gezongen tijdens de laatste rigodon van het carnaval van Duinkerke. Rond het standbeeld, met de knieën op de grond en de armen ten hemel geheven, eren de carnavalsvierders zijn nagedachtenis.
Jean Bart is de eerste burgerlijke persoon die in de openbare ruimte van Duinkerke werd afgebeeld, met een buste in 1806 op de Place Dauphine (tegenwoordig Place du Général de Gaulle). Helaas werd de buste beschadigd en wordt deze nu bewaard.
Sporen van de Tweede Wereldoorlog zijn zichtbaar op het brons : ter hoogte van de snede van het zwaard een beschadiging veroorzaakt door een granaatscherf uit 1940 en op zijn linkerwang, een kogelinslag uit mei 1945.
Vandaag dragen een straat, een middelbare school en heel wat winkels zijn naam. Zijn afbeelding is terug te vinden op uithangborden, etalages, lantaarnpalen en zelfs op gevels. Banketbakkerij Vandewaelle – AUX DOIGTS DE JEAN BART- aan de Rue du Sud heeft ter ere van hem een gebakje ontwikkeld. Het gaat om een amandelgebak met koffieroom, omhuld met chocolade. Een niet te missen specialiteit van Duinkerke die zelfs tot in Japan wordt geëxporteerd!
DUQUESNE.J. Jean Bart. Paris : Editions du Seuil, 1992.
LEBON.E. Le fondeur et le sculpteur : Technique du bronze et histoire de l’art. Paris, Publication de l’Institut national d’histoire de l’art, 2012.
MALO.H. « Les Origines de Jean Bart.» Revue Historique 1914 : 55-63.
VERCEL.R. « Deux Corsaires et une ville II : Jean Bart.» Revue des Deux Mondes (1829-1971) 15 avril 1943 : 337-353.
—. « Deux Corsaires et une ville III : Jean Bart.» Revue des Deux Monde (1829-1971) 1 mai 1943 : 63-75.
VILLIERS.P. Jean Bart : Corsaire du Roi-Soleil. Paris : Fayard, 2013.
© Inhoud: Elisa LEMAITRE
